Yay aylarında, biçin işləri başa çatdıqdan sonra tarlalarda aparılan şum işləri kənd təsərrüfatı baxımından çox önəmli hesab olunur. Bir çox bölgələrdə, xüsusilə taxıl əkinlərindən sonra sahələr boş qalır və növbəti əkindən – yəni payızlıq səpindən – əvvəl həmin sahələr şumlanır. Bu prosesə «yay şumu» deyilir.
Yay şumu yalnız torpağı boşaltmaq deyil, eyni zamanda torpağın sağlamlığı və növbəti məhsuldarlığı üçün çoxsaylı üstünlüklər yaradır.
1. Torpağın günəş şüaları ilə dezinfeksiyası
Yay şumu zamanı torpaq çevrildikcə alt qatlara düşmüş torpaq səthə çıxır və isti günəş şüalarının təsirinə məruz qalır. Bu, təbii bir dezinfeksiya prosesidir:
- Torpaqda qalan zərərli orqanizmlərin, xəstəlik törədicilərin və yumurtaların bir hissəsi məhv olur.
- Gəmiricilərin və sürfələrin gizləndiyi yerlər pozulur, onların çoxalmasının qarşısı alınır.
2. Torpağın havalanması və strukturunun yaxşılaşması
Yayda torpaq kifayət qədər quru olur. Şum zamanı bu quruluq torpağın iç qatlarına qədər çatır və:
- Torpağın hava ilə zənginləşməsinə şərait yaradır.
- Sərt torpaq qatları parçalanır, torpağın strukturu yaxşılaşır.
- Su və qida maddələrinin gələcəkdə torpağa daha asan nüfuz etməsini təmin edir.
3. Alaq otlarına qarşı mübarizə
Yay şumu həm də alaq otlarının məhv edilməsi baxımından təsirlidir:
- Torpaq çevrilərkən alaq otlarının kökləri səthə çıxır və günəşin altında quruyur.
- Beləliklə, növbəti əkin zamanı alaq yükü azalır, məhsulun inkişafı üçün daha əlverişli şərait yaranır.
4. Üzvi maddələrin parçalanmasına şərait
Əgər sahədə biçindən sonra bitki qalıqları qalıbsa (saman, kök parçaları və s.), yay şumu bu qalıqların torpağa qarışmasını təmin edir.
- Bu da torpaqda üzvi maddələrin miqdarını artırır.
- Üzvi maddələrin parçalanması ilə torpaq qida maddələri baxımından zənginləşir.
5. Gələcək əkinə hazırlıq
Yayda vaxtında aparılan şum:
- Torpağı payız səpinlərinə hazır vəziyyətə gətirir.
- Şumlanmış sahə yağış sularını daha yaxşı qəbul edir, torpağın nəmlik ehtiyatı artır.
- Torpağın yatması (dinclik alması) üçün zaman qazandırır.
Nəticə
Yay şumu kənd təsərrüfatında vacib aqrotexniki tədbirlərdən biridir. Biçin işlərindən sonra tarlaların boş qalması, bu sahələrdə yay şumu aparmaq üçün əla fürsət yaradır. Bu proses torpağın dezinfeksiyası, strukturunun yaxşılaşdırılması, alaq otları və zərərvericilərlə mübarizə baxımından olduqca faydalıdır.
Aparılan elmi və təcrübi müşahidələr göstərir ki, yayda vaxtında və düzgün şumlanmış sahələrdə növbəti əkinlər daha sağlam və məhsuldar olur.
